ใบความรู้

กลุ่มสาระการเรียนรู้การงานอาชีพและเทคโนโลยี  (งานบ้าน)                       รหัส ง 3111 

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1                                                          ผู้สอน   นางสารภี   พลศักดิ์

เรื่อง  ครอบครัวและบทบาทหน้าที่ของสมาชิกในครอบครัว

 

                การศึกษาเรื่องการดำรงชีวิตและครอบครัวสามารถแบ่งรายละเอียดได้ดังนี้

1.       ความหายของครอบครัว

ครอบครัว  หมายถึง  องค์กรที่มีขนาดเล็กที่สุดในสังคม  ประกอบด้วยบุคคลที่มีความสัมพันธ์กันทางสายโลหิตหรือทางกฎหมาย  โดยการสมรสหรือการรับรองบุตรเป็นบุตรบุญธรรม  ซึ่งได้แก่  พ่อ  แม่  บุตรและญาติพี่น้อง

 

2.       ประเภทของครอบครัว

ครอบครัวในสังคมต่าง ๆ  ย่อมมีโครงสร้างและลักษณะแตกต่างกันไป  ซึ่งถ้าจะแบ่งครอบครัวเป็นประเภทใหญ่ ๆ เพื่อสะดวกในการศึกษาจะแบ่งได้เป็น 2 ประเภท

2.1     ครอบครัวเดี่ยวหรือครอบครัวเฉพาะ

ประกอบด้วยบิดา  มารดาและบุตรเท่านั้น  ซึ่งสมาชิกในครอบครัวจะมีความสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิด คือทั้งทางสายโลหิตและทางกฎหมาย (การรับจดทะเบียนบุตรเป็นบุตรบุญธรรม) ขนาดของครอบครัวขึ้นอยู่กับจำนวนบุตรที่ถือกำเนิดจากบิดา  มารดา  ถึงแม้จะมีการรับบุตรบุญธรรมบ้าง     ก็มีจำนวนไม่มาก  สังคมสมัยใหม่ทั่วไปมักมีครอบครัวประเภทนี้เป็นจำนวนมาก จนมีผู้กล่าวว่าสังคมใดมีความเจริญทางอุตสาหกรรมและการค้า ครอบครัวในสังคมนั้นจะเป็นครอบครัวเดี่ยวหรือครอบครัวเฉพาะเป็นส่วนใหญ่

2.2     ครอบครัวขยายหรือครอบครัวเสริม

ครอบครัวประเภทนี้มีพื้นฐานจากครอบครัวเดิมมาจากครอบครัวเฉพาะ ซึ่งสมาชิกประกอบด้วย  บิดา  มารดา  และบุตร  นอกจากนี้ยังมีญาติพี่น้องอื่น ๆ เป็นสมาชิกอาศัยร่วมอยู่ด้วย  ซึ่งอาจจะเป็น  ปู่  ย่า  ตา  ยาย  หรือ ลุง  ป้า  น้า  อา และอาจจะมีหลานร่วมด้วย  ครอบครัวขยายจึง  มีสมาชิกมากกว่าครอบครัวเฉพาะ  นอกจากครอบครัวขยายหรือครอบครัวเสริมมีความแตกต่างกับครอบครัวเดี่ยวหรือครอบครัวเฉพาะในเรื่องของสมาชิกแล้ว ความสัมพันธ์และโครงสร้างระหว่างสมาชิกก็มีความแตกต่างกันด้วย

ในสมัยก่อนครอบครัวของสังคมไทยมีลักษณะเป็นครอบครัวขยายหรือครอบครัวเสริมเป็นจำนวนมาก  ทั้งนี้เนื่องจากการดำรงชีวิตของคนไทยในอดีต เป็นสังคมเกษตรกรรม ต้องอาศัยแรงงานจากครอบครัวในการทำเกษตร  แต่ปัจจุบันของคนไทยเปลี่ยนแปลงและมีความหลากหลายอาชีพ ทำให้ครอบครัวขยายหรือครอบครัวเสริมมีมากขึ้นเช่นกัน  แต่ข้อดีของครอบครัวขยายหรือครอบครัวเสริมที่ น่าสนใจเมื่อเปรียบเทียบกับครอบครัวเดี่ยวหรือครอบครัวเฉพาะ  เนื่องจากในสังคมไทยปัจจุบันสามีภรรยามักออกทำงานนอกบ้านทั้งคู่  ลูกจ้างที่ต้องเลี้ยงดูบุตรที่ยังเล็กอยู่หาได้ยากหรืออาจได้ลูกจ้างที่ ไม่เหมาะสม  ซึ่งมีผลทำให้บุตรเจริญเติบโตมาด้วยความว้าเหว่  ขาดความอบอุ่น  ถ้ามีญาติผู้ใหญ่อาศัยอยู่ด้วยแบบครอบครัวขยายหรือครอบครัวเสริมก็สามารถดูแลให้การอบรมคุณธรรม จริยธรรม ด้วยความรักความเอาใจใส่  ทำให้บุตรเจริญเติบโตเป็นคนดี มีคุณธรรม เป็นพลเมืองที่ดีของสังคมและประเทศชาติ  ซึ่งบิดาและมารดาที่มีภาระหน้าที่พิเศษทางสังคมเป็นจำนวนมากไม่สามารถทำได้

               

3.       ความสัมพันธ์ของสมาชิกในครอบครัว

แต่ละครอบครัวทั้งครอบครัวขยายและครอบครัวเดี่ยวมีสมาชิกอาศัยและปฏิบัติกิจกรรมต่าง ๆ ร่วมกัน  สมาชิกในครอบครัวจึงมีความสัมพันธ์กันในด้านต่าง ๆ ดังต่อไปนี้

3.1     สามีและภรรยา

มีความสัมพันธ์บนพื้นฐานความต้องการทางเพศของมนุษย์  คือ  การมีเพศสัมพันธ์  ความรับผิดชอบร่วมกันในด้านต่าง ๆ  เช่น  การดูแลบุตรหรือผู้สูงอายุในครอบครัว  การให้ความช่วยเหลือญาติพี่น้องของทั้งสองฝ่ายตามสมควร โดยเฉพาะความสัมพันธ์ด้านเศรษฐกิจ  ได้แก่  การหารายได้สู่ครอบครัว  การร่วมกันคิดตัดสินใจในค่าใช้จ่ายต่าง ๆ ของครอบครัวและการให้ความรักความอบอุ่น  ทางด้านจิตใจซึ่งกันและกัน

3.2     พ่อ แม่และลูก

ความสัมพันธ์ระหว่างพ่อ แม่กับลูกนั้น มีตั้งแต่ลูกเกิด  พ่อแม่มีหน้าที่ให้การเลี้ยงดูส่งเสริมการเรียนและส่งเสริมสุขภาพ  ส่วนลูกก็มีหน้าที่ศึกษาค้นคว้าหาความรู้ในสังคมไทย  พ่อแม่จะดูแลลูกเมื่อลูกยังเด็ก  และเมื่อลูกเติบโตเป็นผู้ใหญ่ก็จะมาดูแลพ่อแม่อีกที

3.3     พี่น้อง

จะมีความสัมพันธ์อันใกล้ชิดเพราะว่าเติบโตมาด้วยกันอยู่ในครอบครัวเดียวกัน  มีความรัก ความอบอุ่นร่วมกัน  พี่น้องจึงมักให้การช่วยเหลือกันในด้านต่าง ๆ อยู่เสมอ  เช่น  ด้านเศรษฐกิจ  ด้านการงาน  เป็นต้น

3.4     เครือญาติ

เป็นสถานะของครอบครัวที่มีการขยายหรือกระจายกว้างขวางออกไป  เช่น  ญาติฝ่ายสามี   ญาติฝ่ายภรรยาหรือกรณีนามสกุลเดียวกัน ความช่วยเหลือหรือความสัมพันธ์ต่าง ๆ ขึ้นอยู่กับ        ความสนิทสนมในการไปมาหาสู่ซึ่งกันและกัน  หากสนิทกันมากก็จะให้ความช่วยเหลือกันเช่นเดียวกับ  พี่น้อง

 

4.       บทบาทหน้าที่ของสมาชิกในครอบครัว

หน้าที่ของบุคคลที่มีต่อครอบครัว  สมาชิกในครอบครัวเป็นทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภค  การช่วยเหลือซึ่งกันและกันในครอบครัวเป็นบทบาทหน้าที่ที่สมาชิกแต่ละคนพึงปฏิบัติ ดังนี้

4.1     หน้าที่ของบิดา

บิดามารดาเป็นหัวหน้าครอบครัวมีหน้าที่ต้องรับผิดชอบต่อตนเองและต่อสมาชิกทุกคนในครอบครัว  เป็นผู้ที่มีบทบาทที่สำคัญยิ่งในการดำเนินชีวิตของสมาชิกทุกคนในครอบครัว  บิดามารดาที่ดีควรปฏิบัติหน้าที่ดังต่อไปนี้

4.1.1       ประกอบอาชีพในทางสุจริตด้วยความขยันหมั่นเพียรเพื่อหาทรัพย์สินมาใช้จ่ายสร้างประโยชน์และความสุขให้กับสมาชิกในครอบครัว  โดยไม่ก่อหนี้สินและใช้จ่ายอย่างประมาณตน

4.1.2       รู้จักวางแผนการใช้ทรัพยากรต่าง ๆ ในครอบครัว  เช่น  รู้จักเก็บออมไว้ใช้จ่ายยามจำเป็น  เช่น  ค่าเล่าเรียนบุตร  ค่ารักษาพยาบาลของสมาชิกในครอบครัว  เป็นต้น

4.1.3       เป็นแบบอย่างที่ดีต่อบุตร ในด้านความประพฤติและปฏิบัติตนในทางที่เหมาะสม ย่างสม่ำเสมอ

4.1.4       อบรมสั่งสอนบุตรให้เป็นคนดี  มีคุณธรรม  มีวินัยในการดำรงชีวิตดังนี้

1)             อธิบายให้บุตรเชื่อมั่นในการทำความดี  มีหลักยึดเหนี่ยวจิตใจ

2)             โน้มน้าวให้บุตรประพฤติดีงาม  สุจริต  รู้จักเลี้ยงชีวิต  มีวินัย  มีกิริยามารยาทอันดีงาม

3)             ปลูกฝังเจตคติที่ดีในการศึกษาหาความรู้เพื่อปรับปรุงชีวิตให้มีหลักฐานมั่นคง

4)             อบรมสั่งสอนให้บุตรให้มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่  โอบอ้อมอารี สร้างสรรค์ประโยชน์ให้กับตนเองและสังคมในโอกาสต่าง ๆ ตามความเหมาะสม

4.1.5       ดูแลทุกข์สุขและให้ความอบอุ่นต่อตนเองและแก่บุตร  เป็นที่พึ่งของบุตรรวมทั้งมอบทรัพย์สมบัติให้เมื่อถึงโอกาสอันควร

4.1.6       รับผิดชอบในด้านการศึกษาของบุตรโดยสนับสนุนให้ศึกษาเล่าเรียนตามความสามารถและสติปัญญาของบุตรอย่างเต็มกำลังความสามารถ  เพื่อบุตรจะได้มีวิชาความรู้นำไปประกอบอาชีพเลี้ยงตนเองได้

4.2      หน้าที่ของสามีภรรยา

สามีภรรยาควรมีบทบาทและหน้าที่ดังนี้

4.2.1           มีความสนใจในแนวทางเดียวกัน มีจิตใจหนักแน่น  ปรับตัวเข้าหากัน

4.2.2           เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ โอบอ้อมอารี  ใจกว้าง  เสียสละ  พร้อมที่จะช่วยเหลือเกื้อกูล  ซึ่งกันและกัน

4.2.3           รู้เหตุผล  เข้าใจกัน  ไม่ขัดแย้งอย่างไม่มีเหตุผล และไม่ยึดเหตุผลของตนเองเพียงฝ่ายเดียว

4.2.4           เอาใจใส่และห่วงใยซึ่งกันและกัน  เป็นเพื่อนร่วมทุกข์ร่วมสุขในทุกโอกาส  พยายามเข้าใจในคามรู้สึก  ความต้องการและสภาพปัญหาของแต่ละฝ่าย

4.2.5           ยกย่องซึ่งกันและกัน  ไม่ดูหมิ่น  ไม่นอกใจคู่สมรส