กลุ่มสาระการเรียนรู้ที่ 2  การอาชีพ

วิชา  งานห้องสมุด1 รหัส ง 32230

ชั้น  มัธยมศึกษาปีที่ 2

 

 

ใบความรู้ที่ 12

 

เรื่อง การซ่อมหนังสือ

ใช้ประกอบแผนการจัดการเรียนรู้ที่  12

จำนวน  7 คาบ

ผู้สอน  นางวรรธนา  บัวแก้ว

 

วัสดุอุปกรณ์ในการซ่อมหนังสือ

                 เนื่องจากห้องสมุดโรงเรียน เป็นศูนย์กลางด้านวิชาการของโรงเรียน  ดังนั้นจึงมีครูอาจารย์  และนักเรียนเข้าใช้บริการ เพื่อการศึกษาค้นคว้ามาก  ทั้งที่ใช้หนังสือค้นคว้าในห้องสมุดและยืมไปอ่านที่บ้าน  ทำให้หนังสือชำรุด  บางเล่มชำรุดเล็กน้อย  บางเล่มหลุดออกมาทั้งเล่มต้องซ่อมแซมมาก  หนังสือที่ชำรุดไม่มาก  เพียงซ่อมเล็กน้อยก็สามารถนำมาใช้บริการได้ต่อไป

                   1. การเตรียมการซ่อมหนังสือ

                       1.1 จัดหาเครื่องมือเครื่องใช้ไว้ให้พร้อม  เพื่อความสะดวก เมื่อเวลาต้องการใช้

                       1.2 ก่อนลงมือซ่อม  ควรแยกหนังสือไว้เป็นพวก ๆ  เล่มใดควรซ่อมเล็กน้อย เล่มใดควรซ่อมเฉพาะสัน เล่มใดต้องซ่อมเข้าปกใน  เล่มใดชำรุดมากต้องเย็บเล่มใหม่  โดยแยกไว้เป็นพวก ๆ  เพื่อสะดวกในการปฏิบัติงาน 

                    2. วัสดุอุปกรณ์ที่ต้องจัดหา

                       

 


                                  2.1 ประเภทผ้า  ได้แก่ ผ้าแรกซีน, ผ้าดิบชนิดยาง, ผ้าขาวบาง,

                                        ผ้าคิ้ว, ผ้าสำหรับรีดและเช็ดทำความสะอาดหนังสือ

 

 

 


                                      2.2 ประเภทกระดาษ ได้แก่ กระดาษแข็งทำปกเบอร์ 20-42,

                             กระดาษแรกซีน,กระดาษปอนด์อย่างหนา 100 แกรม หรือ

                             120แกรม,กระดาษปิดสันหนังสือ, กระดาษแก้วหรือกระดาษ

                             สา, กระดาษหนังสือพิมพ์สำหรับรองทากาว

 

 

 

                             2.3 ประเภทใช้เจาะและตัด  ได้แก่ เครื่องตัดกระดาษ,

                             กรรไกร, คัตเตอร์,สว่านและดอกสว่าน, เหล็กหนีบเจาะหนังสือ 

 

 

 


                             2.4 อื่น ๆ คือ ฆ้อน, ด้ายฟอกหรือด้ายหลอดสำหรับเย็บเล่ม

                             หนังสือ, กาวหรือแป้งเปียก, กระจกทากาว, แปรงทากาว,

                             เข็มเย็บผ้าขนาดใหญ่ ขนาด 2 3/4 - 3 1/2  นิ้ว  ไม้เนียน,

                             เครื่องอัดหนังสือ, ลูกกลิ้ง, ปากกาไฟฟ้าและเทปรองเขียน,

                              ภาชนะใส่กาว, เทปใส

 

การซ่อมหนังสือที่ชำรุดเล็กน้อย

                         1. หน้าหนังสือภายในฉีกขาดเล็กน้อย  ใช้เทปใสปะตรงรอยขาด  หรือใช้กระดาษแก้ว,กระดาษสา  ทากาวปิดตรงรอยขาด

                 2.  หน้าหนังสือหลุดออกหน้าเดียว  ใช้กาวทาที่ริมด้านในของแผ่นที่หลุดออก  แล้วสอดเข้าในหนังสือให้ชิดกับสันหนังสือมากที่สุด  หรือใช้เทปใสปิดตรงที่หลุดก็ได้                

                  3.  หน้าหนังสือหลุดออกทั้งยก ให้เย็บยกที่หลุดให้ติดกันก่อน  แล้วทากาวที่ด้านในของสันหนังสือระหว่างยกที่หลุดนำยกหนังสือที่เย็บแล้วสอดลงไปตรงช่องที่ทากาวแล้วปิดหนังสือ  หาของหนัก ๆ ทับหนังสือ หรือจะใช้ที่อัดหนังสือก็ได้

                 4.  สันหนังสือด้านนอกหลุดออกจากเล่มหนังสือ     

                                   4.1ใช้เทปผ้าแรกซีนปิดลงบนสันหนังสือ ให้ติดกับปกหนังสือทั้ง ด้านหน้าและด้านหลัง

                             4. 2  ใช้ผ้าหรือกระดาษแรกซีนหุ้มสันหนังสือ

                                      -  รูปที่ 1  ตัดผ้าหรือกระดาษแรกซีนเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า  ให้มีความยาวกว่าสันหนังสือ 2 นิ้ว และกว้างกว่าสันหนังสือ 2 นิ้ว  แล้วตัดเป็นรูปสามเหลี่ยมเหนือมุมของสันทั้งสี่มุม

                                   

                             ตัดออก

                             สันหนังสือ

 


                             ผ้าแรกซีน

 

                          - รูปที่ 2  ทากาวปิดลงที่สันของหนังสือ วางตัวหนังสือลงบนสันที่เตรียมไว้ พับส่วนที่ยื่นพ้นจากตัวหนังสือทั้งหัวและท้าย  เข้าด้านในของหนังสือ

 

 

 

 

 

                         

                         4.3  หาของหนัก ๆ ทับหนังสือหรือจะใช้ที่อัดหนังสืออัดไว้ก็ได้

                

         การซ่อมหนังสือแบบถาวร

                   หนังสือของห้องสมุดมีผู้ใช้เป็นจำนวนมาก  เพราะฉะนั้นก่อนที่จะนำหนังสือออกให้บริการ  เราต้องแน่ใจว่าหนังสือเหล่านั้นอยู่ในสภาพแข็งแรง  มีอายุการใช้งานนานเพียงพอคุ้มค่าของหนังสือ

 หนังสือที่มีสภาพแข็งแรง เป็นอย่างไร

                    ถ้าท่านเป็นหนอนหนังสือตัวจริง  ท่านจะทราบดีว่า  หนังสือที่ผลิตขายในบ้านเรา  มีวิธีเข้าเล่มด้วยกัน 3 แบบ คือ  ไสกาว  เย็บด้วยลวด และเย็บด้วยเชือก  ปกนั้นมีทั้งปกอ่อนและ

ปกแข็ง  หนังสือบางเล่ม  ดูเหมือนว่าแข็งแรงเพราะเป็นปกแข็ง  แต่อ่านยังไม่ทันจบเล่ม  หนังสือก็หลุดร่อนออกมาเสียแล้ว  บางเล่มเข้าเล่มอย่างประณีต  เย็บด้วยเชือกแต่เป็นปกอ่อน  ชำรุดง่าย  ถ้าเป็นหนังสือส่วนตัว  ก็ไม่เป็นปัญหานัก  แต่สำหรับห้องสมุดแล้ว  หนังสือที่มีสภาพแข็งแรงอย่างแท้จริง  คือแข็งแรงทั้งตัวเล่ม และตัวปก 

การซ่อมหนังสือแบบถาวร 

                 จะทำเมื่อปกหนังสือหลุดออกจากตัวหนังสือ  หรือหน้าหนังสือหลุดออกแต่มีหน้าอยู่ครบ  มีวิธีการซ่อมดังนี้

         การเตรียมส่วนเล่มหนังสือ

                    1.  ส่วนเล่มหนังสือ แกะกระดาษและผ้าขาวบางที่ปิดสันออก ขูดแต่งให้เรียบร้อย

                     2.  นำหน้าหนังสือที่หลุดออกสอดเข้าที่ให้เรียบร้อย  กระแทกสันให้เรียบ

3.    ตัดใบรองปก  ใบรองปกมีลักษณะเป็นคู่ จำนวน 2 คู่ โดยวัดขนาดกว้าง ยาว เมื่อพับครึ่งให้เท่ากับตัวหนังสือ

 

 

                

 

4.    ติดใบรองปกโดยทากาวที่สันหนังสือแล้วนำใบรองปกปิดทับทั้งด้านหน้า         และด้านหลัง

 

 

 

 

 

 

5.     หนีบหนังสือให้แน่น  แล้วเจาะสันหนังสือให้ได้ 3 รู  การเจาะรูให้ห่างจากสันประมาณ  0.5 ซม.

 

 

 

 

 

 

6.    ตัดผ้าขาวบางให้กว้างกว่าสันข้างละ 1 นิ้ว  ความยาวให้ห่างจากขอบหนังสือด้าน   บนและล่าง ประมาณ 0.5 นิ้ว

7.    เย็บสันหนังสือพร้อมกับผ้าขาวบางที่ตัดเตรียมไว้แล้ว  โดยสอดเข็มจากรูกลางเหลือด้ายไว้ประมาณ 1 นิ้วครึ่ง แล้วสอดลงในรูบนย้อนมารูกลาง  สอดลงในรูล่าง  แล้วนำมาผูกให้แน่นกับด้ายส่วนที่เหลือที่รูกลาง 2-3 รอบ  ตัดด้ายที่ผูกแล้วให้เหลือชายด้ายประมาณ 1 ซม.

 

 

 

 

 

         


การเตรียมส่วนปกหนังสือ

8.    ตัดกระดาษแข็งทำปกหน้าและปกหลัง ให้กว้างเท่ากับความกว้างของหนังสือ โดยวัดจากรูที่เจาะและให้ยาวกว่าตัวหนังสือ ด้านละประมาณ 1/8 นิ้ว

9.    ตัดกระดาษแรกซีน สำหรับหุ้มกระดาษปกหนังสือ ให้ด้านบน ล่าง และข้าง         ยาวกว่าปกด้านละ 2 เซนติเมตร ทากาวที่ปกแข็งทั้งสองปกให้ทั่วติดกระดาษแรกซีนแล้วตัดมุม 4 มุม  เพื่อพับเข้าด้านใน (ถ้าปกเดิมยังมีสภาพสวยงามก็ใช้ติดแทนกระดาษแรกซีนได้)

 

 

 

 

 

10. ตัดสันหนังสือ ใช้กระดาษแข็งพอประมาณให้กว้างเท่ากับสันหนังสือและ           ให้ยาวเท่ากับกระดาษแข็งทำปก

                 11.   ตัดผ้าแรกซีน สำหรับหุ้มสันหนังสือ ให้กว้างและยาวกว่าสันหนังสือด้านละ

     1 นิ้ว  ทากาวให้ทั่วแล้วติดกระดาษสันหนังสือ ให้อยู่ระหว่างกลางของผ้าแรกซีน 

12. นำปกหนังสือมาติดลงบนผ้าแร็กซีนทั้ง 2 ด้าน ให้สันห่างจากปกประมาณ 0.5                        ซม.  ใช้ลูกกลิ้งหรือผ้าไล่ฟองอากาศออกให้ผ้าเรียบติดกระดาษ

 

 

 

 

 


                  

        

         การเข้าเล่มหนังสือ

  13. นำปกและตัวเล่มหนังสือมาวัดขนาดให้พอดีทั้ง 2 ด้าน  เชื่อมตัวหนังสือเข้ากับปกโดยใช้กาวลาเท็กซ์ผสมน้ำให้เจือจางลง ทากาวลงบนใบรองปกทั้ง 2 ด้าน (ทำทีละด้าน)  เพื่อติดกับปกหนังสือ  จับให้แน่น  ใช้ไม้เนียนรีดตรงร่องสันทั้งด้านหน้าและด้านหลัง

 

 

 

 


14. นำเข้าเครื่องอัดหนังสือทิ้งไว้  เพื่อหนังสือและปกที่ซ่อมใหม่จะได้ติดสนิทและแข็งแรง

15.  ติดใบกำหนดส่ง เช่นเดียวกับหนังสือใหม่

                              

ประโยชน์ของการเข้าปกหนังสือ

                   การเข้าปกหนังสือตามขั้นตอนดังกล่าว  เป็นวิธีเข้าปกโดยรักษาปกเดิมไว้  ซึ่งมีข้อดีคือ ช่วยประหยัดค่าวัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ในการนี้  และรักษาความสวยงามของปกหนังสือให้คงอยู่เช่นเดิม  หากแต่มีสภาพที่แข็งแรงมากขึ้น  ในการเข้าเล่มหนังสือที่ไม่มีปกเดิม  ได้แก่วิทยานิพนธ์  หรือที่ปกเดิมชำรุดเสียหายไป  จำเป็นต้องใช้ผ้าแรกซีนหรือกระดาษแรกซีนหุ้มตัวปกทั้งหมด  แทนที่จะใช้ทำเฉพาะสันหรือขอบปก ดังเช่นวิธีข้างต้น

ข้อควรจำ   

                 1. การซ่อมหนังสือ ต้องใช้ความสะอาด และประณีต ก่อนลงมือทำงานควรเตรียมเครื่องใช้ทุกอย่างไว้ให้พร้อม กระดาษและผ้าต่าง ๆ ที่จะต้องใช้ตัดไว้ให้เสร็จ  ถ้าจะใช้กาวลาเท็กซ์ควรผสมน้ำเล็กน้อย ให้กาวได้ที่ก่อนจึงจะลงมือทำ

                 2. เศษกระดาษ ผงต่าง ๆ ที่เกิดจากการแกะปกเก่าออกต้องกวาดทิ้งให้หมด               ก่อนที่จะลงมือเย็บเล่ม และเข้าปกใหม่

                 3. ทำความสะอาดเครื่องมือทุกครั้ง เช่น แปรง กระจก เมื่อทำเสร็จแล้วใน                   วันหนึ่ง ๆ

                 4. ตรวจสอบผลงานที่ทำเสร็จแล้ว โดยเปิดหนังสือดูว่า เปิดได้ง่ายหรือไม่ ปกกับตัวเล่มหนังสือใช่ด้านเดียวกันหรือไม่  หากพบข้อบกพร่องจะได้รีบแก้ไขทันที

                 5. ความอดทน ใจเย็น และการฝึกฝนอยู่เสมอ จะช่วยให้ซ่อมหนังสือได้ดี

 

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 


5. การนำหนังสือใหม่มาเข้าปกแข็ง

                 1.  ดึงปกอ่อนของหนังสือออกจากตัวเล่ม  แยกปกเก็บไว้ให้อยู่ในสภาพดี  เพราะเราจะนำกลับมาใช้ประโยชน์อีก    

                    2. นำหนังสือมาเจาะรูที่ริมสัน ด้วยสว่านไฟฟ้า 

                    3.ใช้เข็มขนาด 2 3/4 นิ้ว  ร้อยเชือกแดงขาว  เย็บหนังสือที่เจาะรูไว้โดยเริ่มเย็บจากรูบริเวณกลาง ๆ ก่อน  แล้วเย็บตามรูที่เจาะเรื่อยไป  จนมาบรรจบที่เดิม  พันปลายเชือกให้เป็นเกลียวยาวเท่ากับความกว้างของสันหนังสือ  ซ่อนเกลียวไว้ในสัน  วิธีนี้จะกันไม่ให้ปลายเชือกหลุดลุ่ย  คล้าย ๆ กับเวลาที่เราเย็บผ้า    เสร็จแล้วทำปม  ก่อนจะตัดเส้นด้าย     

                 4.  ใช้ฆ้อนทุบตรงรอยเย็บและรอยเจาะให้เรียบสนิท 

5.    ตัดกระดาษปอนด์ 100 แกรม หรือ 120 แกรม ทำใบรองปก

                 6.  ทากาวบริเวณริมสันที่เย็บไว้  ให้เลยจากรอยเย็บเล็กน้อย ติดใบรองปกด้านหน้า  ทำวิธีเดียวกันนี้เพื่อติดใบรองปกด้านหลัง  จากนั้นเจียนใบรองปกให้   เสมอกับตัวเล่ม

                 7. ตัดผ้าคิ้วขนาดเท่ากับความกว้างของสันหนังสือ 2 ชิ้น      

                 8.ทากาวด้านบนและล่างของสันหนังสือ  นำผ้าคิ้วที่ตัดเตรียมไว้ติดลงไป                             3.9  หุ้มสันหนังสือด้วยแถบผ้าดิบ แถบผ้าดิบจะสั้นกว่าแนวสันหนังสือด้านบน                           1 ซม.  ด้านล่าง 1 ซม.  กว้างกว่าความกว้างของสัน ด้านละ 1 นิ้ว                        3.10 ตัดกระดาษแข็งเบอร์ 24  เตรียมทำปก 2 แผ่น ขนาดกว้างเท่าความกว้างของ                                      ตัวเล่ม  ยาวกว่าตัวเล่มด้านบนและล่าง  ด้านละ 2.5 มม.

                             3.11 ตัดกระดาษแข็งเบอร์ 16  ทำสันปก  โดยมีความกว้างเท่ากับสันหนังสือ ความ                              ยาวเท่ากับปก

                             3.12 ตัดผ้าแร็กซีน ขนาดกว้างกว่าสันปกด้านละ 2 นิ้ว  ยาวกว่าสันปกด้านบน-ล่าง

                                   ด้านละ 1 นิ้ว        

                             3.13 นำสันปกมาทากาว วางทาบลงตรงกลางผ้าแร็กซีนในข้อ 12

                             3.14 นำกระดาษปกที่ตัดเตรียมไว้ในข้อ 10  มาทากาวบริเวณริมปก  ติดปกลงบน                                ผ้าแร็กซีน  โดยให้เว้นระยะห่างจากสันปกด้านละ 8 มม.

                             3.15 ทากาวลงบนส่วนที่เหลือของผ้าแร็คซีนทั้งด้านบนและล่าง  ก่อนพับผ้าแร็คซีน                             ให้แนบกับบริเวณสันปก  ให้สอดเส้นเชือกแดง-ขาว ไว้เหนือขอบสันทั้งด้าน                             บน-ล่าง      

                             3.16  ตัดกระดาษแร็คซีนกว้าง 1 นิ้ว   นำมาติดขอบปกโดยรอบ เว้นบริเวณส่วน                                   บน-ล่าง ของสันปก ที่หุ้มผ้าแร็คซีนไว้แล้ว           

                             3.17  นำปกเดิมของหนังสือ ในข้อ 1 มาตัดส่วนที่เป็นสันทิ้งไปจะได้ปกหน้า  และ                                 ปกหลัง แล้วนำมาผนึกกับปกกระดาษแข็งที่เตรียมไว้ในข้อ 16

                             3.18  เชื่อมตัวหนังสือเข้ากับปก  โดยทากาวลาเท็กซ์เข้มข้นทาบริเวณสันปก  ให้เลย                               แผ่นปกหน้า-หลัง         ด้านละ 2 นิ้ว

                             3.19 ใช้ไม้เนียนรีดตรงรอยต่อระหว่างสันกับปกให้เรียบสนิท

                             3.20 นำหนังสือที่เชื่อมปกแล้วไปเข้าแท่นอัด เพื่อให้ปกเรียบ

                             3.21 ผนึกใบรองปกเข้ากับปกทั้งด้านหน้าและหลัง โดยใช้กาว

                                     ลาเท็กซ์ผสมน้ำให้เจือจางลง

                             3.22 นำหนังสือไปเข้าแท่งอัดอีกครั้งหนึ่ง

                             3.23 ทายากันแมลงให้หนังสือ

                             2.24 ส่งหนังสือไปวิเคราะห์เลขหมู่และทำบัตรรายการ