เรื่อง คำศัพท์ในทางพระพุทธศาสนา

ภูมิ 4

1.กามาวจรภูมิ ชั้นท่องเที่ยวอยู่ในกาม

2.รูปาวจรภูมิ ชั้นท่องเที่ยวอยู่ในรูป

3.อรูปาวจรภูมิ ชั้นท่องเที่ยวอยู่ในอรูป

4.โลกุตตรภูมิ ชั้นพ้นจากโลก

คำว่าภูมิ แปลว่า ชั้นหรือพื้นเพ ได้แก่ภาวะอันประณึตละเอียดขึ้นไปก่วากันเป็นชั้นๆแห่งจิตและเจตสิกจัดเป็น 4 คือ

1.กามาวจรภูมิ ชั้นท่องเที่ยวอยู่ในกาม ได้ชั้นจิตและเจตสิก อันยังปรารภกิเลสกามและวัตถุกามและเป็นอารมณ์ตัวอย่างได้แก่จิตของคนสามัญ

2.รูปาวจรภูมิ ชั้นท่องเที่ยวอยู่ในรูป ได้แก่ชั้นแห่งจิตและเจตสิก อันล่วงกิเลสกามและวัตถุกามได้แล้วแต่ยังปรารภรูปธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นอารมณ์ ได้แก่จิตและเจตสิกของพระโยคาวจรผู้บำเพ็ญเพรียรได้ฌานมีกสินหรือรูปอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นอารมณ์ ซึ่งเรียกว่าอรูปฌาน

3.อรูปาวจรภูมิ ชั้นท่องเที่ยวอยู่ในอรูป ได้แก่ชั้นแห่งจิตและเจตสิก อันล่วงรูปธรรมได้แล้ว ปรารภอรูปพระโยคาวจร ผู้บำเพ็ญเพียรได้ฌาน มีอรูปธรรมอย่างละเอียดเป็นอารมณ์ ที่เรียกว่าอรูปฌาน

4.โลกุตตรภูมิ ชั้นพ้นจากโลก ได้แก่ชั้นแห่งจิตและเจตสิก อันล่วงโลกิยธรรมได้แล้ว ไม่กลับกลายมาข้างฝ่ายต่ำได้แก่จิตและเจตสิกของพระอริยเจ้าตั้แต่พระโสดาบันขื้นไป

ภพ 3

1.กามภพ ได้แก่ภพเป็นกามาวจร

2รูปภพ ได้แก่ภพเป็นรูปาวจร

3.อรูปภพ ได้แก่ภพเป็นอรูปาวจร

ภพ หมายเอาที่อยู่อาศัยของสัตว์ทั้งหลาย อันต่างกันเป็นชั้นๆในที่นี้จำแนกเป็น 3 ภพ

1.กามภพ ได้แกภพเป็นกามาวจร ข้อนี้หมายเอาภพเป็นที่อยู่ของสัตว์ผู้เสพกามคือนรก มนุษย์โลกและสวรรค์ 6 ชั้นคือจาตุมหาราช 1 ชั้นดาวดึงส์1 ชั้นนิมมานรดี1 ชั้นดุสิต 1

2.รูปภพ ได้แก่ภพเป็นรูปาวจรข้อนี้หมายเอารูปพรหมมีรูป 16 ชั้นคือชั้นพรหมปาริสัชช 1 ชั้นพรหมปโรหิต 1 ชั้นมหาพรหม 1 ชั้นปริตตาภา 1 ชั้นอาภัสสระ 1

ชั้นอัปมาณาภา 1 ชั้นอัปปมาณสุภะ 1 ชั้นปริตตสุภะ 1 ชั้นสุภกินหกะ 1 ชั้นอสัญญีสัตว์ 1 ชั้นเวหัปผละ 1 ชั้นอวิหะ 1 ชั้นอตัปปะ 1 ชั้นสุทัสสะ 1 ชั้นสุทัสสี 1ชั้นอกนิฎฐะ 1

3.อรูปภพ ได้แก่ภพเป็นอรูปาวจร ข้อนี้หมายเอาภพเป็นที่อยู่ของพวกพรหมไม่มีรูป 4 ชั้น คือ ชั้นอากาสานัญจายตนะ 3 ชั้นวิญญาณัญจาตนะ 1 ชั้นอากิญจัญญาตนะ 1

ชั้นเนวสัญญานาสัญญาตนะ 1

ท่านกล่าวว่าสวรรค์ 6ชั้น และชั้นอรูปพรหมนี้ สูงก่วากันเป็นชั้นๆ บุคลผู้ทำบาปตายไปแล้วไปเกิดในนรก บุคลผู้บำเพ็ญมนุษยรรม มีกุศลกรรบถ 10 เป็นต้น ทำลายขันธ์แล้วย่อมเกิดในมนุษย์ บุคลผู้บำเพ็ญธรรมมีหิริและโอตัปปะเป็นต้น ทำลายขันธ์แล้วไปเกิดในสวรรค์ 6 ชั้น ผู้ได้รูปณาน 4 คือ ปฐมญาน ทุติยญาน ตติญาน และ

จตุตถฌาน ทำลายขันธ์แล้วไปเกิดในรูปภพ ผู้ไดัอรูปฌานมีอากาสานัญจายตนะ ทำลายขันธ์แล้วไปเกิดในอรูปภพ