เรื่องความหมายของสมาธิ

ความหมายของสมาธิ 

สมาธิ  แปลว่า  ความตั้งมั่นแห่งจิต  หมายถึง  ภาวะที่จิตมีอารมณ์เป็นหนึ่ง  หรือการที่จิตแนบแน่นอยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่งนาน ๆ การฝึกสมาธิก็คือกรรมวิธีในการฝึกฝนจิตให้แน่วแน่  ฝึกรวมพลังจิต  และฝึกจัดระเบียบความคิดของตน  เพ่อนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน  เช่น  การศึกษาเล่าเรียน  การทำงานให้มีประสิทธิภาพ  การพัฒนาบุคลิกภาพ  และอย่างสูงก็เพื่อใช้เป็นฐานของปัญญาการรู้สิ่งทั้งหลายตามความเป็นจริง  จนสามารถลดละหรือเลิกกิเลสได้ตามลำดับ อันเป็นเป้าหมายทางพระพุทธศาสนา

สมาธิ  เป็นภาวะกลาง ๆ ไม่ดีไม่ชั่วในตัวเอง  สุดแต่จะนำไปใช้ในทางใด  ถ้าใช้ในทางผิด  เช่น  เพื่อเบียดเบียนตนเองและผู้อื่นก็เป็น  มิจฉาสมาธิ  ถ้าใช้ในทางถูก  ก็เป็น  สัมมาสมาธิ  ซึ่งเป็นสมาธิที่พึ่งประสงค์ในที่นี้

สมาธิอย่างไหนเป็นมิจฉาสมาธิ  อย่างไหนเป็นสัมมาสมาธิ วินิจฉัยได้จากหลักเกณฑ์ดังนี้

            .  ดูจากเป้าหมายที่ใช้  ถ้าใช้เพื่อเบียดเบียนผู้อื่น  เช่น  ตั้งจิตแน่วแน่นั่งตกปลาหรือเล็งปืนด้วยจิตเป็นสมาธิเพื่อยิงสัตว์หรือศัตรูไม่ให้ผิดพลาด  ตั้งใจแน่วแน่ขณะโจรกรรมกล่าวเท็จด้วยจิตที่เป็นสมาธิ  หรือเอาใจจดจ่ออย่างแน่นแฟ้นกับแก้วสุราที่ถือดื่มอยู่  อย่างนี้เป็นมิจฉาสมาธิ  ถ้าใช้เพื่อเป้าหมายตรงข้ามจากที่กล่าวนี้เป็นสัมมาสมาธิ

            .  ดูจากสภาวะของสมาธิ  ถ้าเป็นความแน่วแน่แห่งจิตที่ไม่แท้  ไม่บริสุทธิ์  เช่น  เจือด้วยกิเลสอกุศลบางอย่าง  เป็นความแน่วแน่ที่ทำให้เกาะยึดไม่นำจิตสู่การสลัดออกจากแรงดึงของกิเลส  หรือสู่ความเป็นอิสระจากพันธะของกิเลส  เป็นมิจฉาสมาธิ  ถ้าเป็นสภาวะตรงกันข้ามเป็นสัมมาสมาธิ