2.สารอาหารประเภทแร่ธาตุ

           แร่ธาตุหรือเกลือแร่เป็นสารอาหารอีกประเภทหนึ่งที่ร่างกายต้องการและขาดไม่ได้เพราะแร่ธาตุบางชนิดเป็นส่วนประกอบของอวัยวะและกล้ามเนื้อบางอย่าง  เช่น  กระดูก  ฟัน  เลือด  บางชนิดเป็นส่วนของสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับการเจริญเติบโตในร่างกาย เช่น ฮอร์โมน  เฮโมโกลบิน  เอนไซม์  เป็นต้น  นอกจากนี้แร่ธาตุยังช่วยในการควบคุมการทำงานของอวัยวะต่าง ๆ ของร่างกายให้ทำหน้าที่ปกติ  เช่น  ควบคุมการทำงานของกล้ามเนื้อและระบบประสาท  การแข็งตัวของเลือด  และช่วยควบคุมสมดุลของน้ำในการไหลเวียนของของเหลวในร่างกาย  เป็นต้น

จากการศึกษาพบว่า  ร่างกายคนเรามีแร่ธาตุเป็นส่วนประกอบอยู่ประมาณร้อยละ 4 ของน้ำหนักตัว  และต้องการแร่ธาตุต่าง ๆ ประมาณ 17 ชนิด ในปริมาณต่างกัน ซึ่งนักเรียนสามารถศึกษาได้จากตารางต่อไปนี้

                             ตาราง    แสดงปริมาณแร่ธรตุชนิดต่าง ๆ ในร่างกายคน ( น้ำหนัก 70 กิโลกรัม )

แร่ธาตุ

 

กรัม

แร่ธาตุ

กรัม

แคลเซียม

ฟอสฟอรัส

โพแทสเซียม

กำมะถัน

โซเดียม

คลอรีน

แมกนีเซียม

เหล็ก

1,295

700

245

175

105

105

35

2.8

แมงกานีส

ทองแดง

ไอโอดีน

โคบอลต์

ฟลูออรีน

โมลิบดีนัม

สังกะสี

ซีลีเนียม

 

0.210

0.080

0.028

น้อยมาก

น้อยมาก

น้อยมาก

น้อยมาก

น้อยมาก

  

รูป  แหล่งอาหารที่ให้ธาตุชนิดต่าง ๆ

   ตาราง แสดงส่วนประกอบที่เป็นแร่ธาตุในอวัยวะและกล้ามเนื้อเยื่อต่าง ๆ

อวัยวะ  /  เนื้อเยื่อ

แร่ธาตุ  ( ร้อยละ  )

กระดูก

กล้ามเนื้อ

ตับ

สมอง

เลือด

ผิวหนัง

4.5

1.0

1.0

1.0

0.9

0.6

                               แร่ธาตุมีอยู่ทั่วไปในอาหารชนิดต่าง ๆ ทั้งในพืชและสัตย์     โดยอยู่ในรูปของสารประกอบ แร่ธาตุเหล่านั้นมีอยู่ในอาหารอะไรบ้าง      ให้ประโยชน์ต่อร่างกายอย่างไร     และถ้าขาดแร่ธาตุแต่ละชนิดจะทำให้เกิดโรคหรืออาการอย่างไร    ให้นักเรียนพิจารณาจากตารางต่อไปนี้

ตาราง แสดงแหล่งอาหารที่ให้ธาตุ  ประโยชน์  และโรคหรืออาการเมื่อขาดธาตุ

แร่ธาตุ
แหล่งอาหาร
หน้าที่/ประโยชน์
โรค/อาการเมื่อขาดแร่ธาต
แคลเซียม
เนื้อ นม ไข่ ปลากินได้ทั้งกระดูก กุ้งฝอย และผักสีเขียวเข้ม

1.เป็นส่วนประกอบที่สำคัญของกระดุกและฟัน

2.ควบคุมการทำงานของหัวใจกล้ามเนื้อและระบบประสาท

3.เป็นธาตุที่สำคัญช่วยในการแข็งตัวของเลือด

1.โรคกระดูกอ่อนและฟันผุ

2.เลือดออกง่ายและแข็งตัวช้า

ฟอสฟอรัส
เนื้อ นม ไข่ ปลากินได้ทั้งกระดูก กุ้งฝอย และผักต่างๆ

1.เป็นส่วนประกอบที่สำคัญของกระดูกและฟัน

2.ช่วยสร้างเอนไซม์ที่มีโปรตีนและคาร์โบไฮเดรต

3.ช่วยสร้างเซลล์สมองและประสาท

1.โรคกระดูกอ่อนและฟันผุ

2.การเจริญเติบโตช้า

โพแทสเซียม
เนื้อสัตว์ นม ไข่ งา ข้าว เห็ดผักสีเขียวและผลไม้บางชนิด

1.ควบคุมการทำงานของกล้ามเนื้อโดยเฉพาะกล้ามเนื้อหัวใจ

2.ควบคุมการทำงานของระบบประสาท

3.รักษาปริมาณน้ำในเซลล์ให้คงที่

1.ทำให้กล้ามเนื้ออ่อนเพลียและหัวใจวาย
กำมะถัน
เนื้อสัตว์นมไข่

1.สร้างโปรตีนในร่างกาย

2.สร้างกล้ามเนื้อส่วนต่างๆ

ยังไม่ทราบแน่ชัด
โซเดียม
เกลือแกง อาหารทะเล อาหารหมักดอง ไข่ นม เนย แข็ง  ผักสีเขียว

1.ควบคุมการทำงานของกล้ามเนื้อและระบบประสาท

2.รักษาปริมาณน้ำในเซลล์ให้คงที่

3.รักษาความเป็นกรด - ด่างของร่างกายให้อยู่ในสภาพสมดุล

1.โรคประสาทเสื่อม

2.กล้ามเนื้ออ่อนเพลีย

 

แร่ธาตุ
แหล่งอาหารุ
หน้าที่  /  ประโยชน์
โรค / อาการเมื่อขาดแร่ธาต
เหล็ก
เนื้อสัตว์ ตับ เครื่องในสัตย์ ไข่แดง และผักสีเขียว

1.เป็นส่วนประกอบของเฮโมโกลบินในเม็ดเลือดแดง

2.เป็นส่วนประกอบของเอนไซม์ที่ทำหน้าที่ในการหายใจ

1.โรคโลหิตจาง

2.เล็บเปราะหักง่าย เส้นผมหลุดร่วงง่าย

3.อ่อนเพลีย ซึม

แมงกานีส
กระดูก ตับ สันหลัง ธัญญาพืช กระตุ้นการทำงานของเอนไซม์

1.ทำให้เป็นอัมพาตได้

2.อาการชักในเด็ก

3.เวียนศรีษะและไม่สามารถได้ยิน

ทองแดง
เรื่องในสัตว์ ไก่ หอยนางรม  พืชผักและผลไม

1.ช่วยในการดูดซึมธาตุเหล็ก

2.ช่วยสร้างเฮโมโกบิลในเม็ดเลือดแดง

3.เป็นส่วนประกอบของเอนไซม์บางชนิด

มักพบในทารกที่คลอดก่อนกำหนด และมีน้ำหนักแรกคลอดน้อยกว่า 1,500 กรัมจะเกิดภาวะโลหิตจาง อ่อนเพลีย หายใจผิดปกติ
ไอโอดีน
อาหารทะเล เกลือสมุทร เกลืออนามัย 1.เป็นส่วนประกอบของฮอร์โมนไทรอกซินที่อยู่ในต่อมไทรอยด์ป้องกันโรคคอพอก

1.โรคคอพอก

2.ร่างกายแคระแกร็น

                             นอกจากนี้แร่ธาตุสำคัญ ๆ ที่กล่าวในตารางแล้ว  ร่างกายยังต้องการแร่ธาตุอื่น ๆ อีกหลายชนิด  เช่น  สังกะสี  ซึ่งเป็นส่วนประกอบที่พบในเอนไซม์หลายชนิด  คลอรีนเป็นส่วนประกอบของกรดเกลือในกระเพาะอาหาร  ซีลีเนียมจำเป็นต่อการทำงานของตับ  เป็นต้น  แร่ธาตุเหล่านี้มีอยู่ในอาหารจำพวกผักสดและผลไม้  รวมทั้งเนื้อสัตว์ทั่ว ๆ ไป

                              จะเห็นได้ว่า  แร่ธาตุต่าง ๆ เหล่านี้มีความสำคัญและจำเป็นต่อมนุษย์มาก  ซึ่งร่างกายจะขาดไม่ได้  แม้ว่าจะต้องการในปริมาณน้อยแต่ถ้าร่างกายได้รับแร่ธาตุเหล่านี้ไม่เพียงพอก็จะทำให้เกิดอาการต่าง ๆ หรือโรคภัยไข้เจ็บได้

                              นอกจากสารอาหารทั้ง  5  ประเภทที่กล่าวมาแล้ว  ยังมีสารอาหารอีกประเภทหนึ่งที่มีความสำคัญและจำเป็นอย่างมากต่อร่างกายคนเรา   ซึ่งร่างกายก็ขาดไม่ได้เช่นเดียวกัน  คือ  น้ำ

                             น้ำ   เป็นสารอาหารที่สำคัญซึ่งมีมากที่สุดในร่างกาย   เกิดจากการวิเคราะห์พบว่าในเนื้อเยื่อทุกชนิดมีน้ำเป็นส่วนประกอบในปริมาณต่างกัน   แต่ถ้าคิดเป็นน้ำหนักรวมแล้วพบว่าน้ำหนักของน้ำในร่างกายมีอยู่ประมาณร้อยละ   75  หรือ  3  ใน  4  ของน้ำหนักตัว

                             น้ำเป็นส่วนประกอบที่สำคัญในเซลล์  ทำหน้าที่รักษาสภาวะแวดล้อมของเซลล์ให้คงที่โดยหล่อเลี้ยงเซลล์ให้ชุ่มชื้นอยู่ตลอดเวลา  เป็นตัวกลางที่นำสารและก๊าซต่าง ๆ   ผ่านเข้าสู่ภายในเซลล์และผ่านออกจากเซลล์  นอกจากนี้น้ำที่มีอยู่ในร่างกายก็ยังช่วยรักษาอุณหภูมิภายในร่างกายให้คงที่ด้วย

                              โดยปกติแล้วร่างกายจะพยายามรักษาปริมาณน้ำไว้ให้คงที่เสมอ   แต่เนื่องจากร่างกายมีการสูญเสียของน้ำอยู่ตลอดเวลาจากการขับของเสียออกจากร่างกาย  เช่น  ปัสสาวะ  อุจจาระ  เหงื่อเป็นต้น  ดังนั้นร่างกายจึงต้องการน้ำเพื่อชดเชยส่วนที่สูญเสียไป  ในสภาวะปกติ  เด็กควรดื่มน้ำสะอาดวันละประมาณ  3 - 6  แก้ว  ในขณะที่ผู้ใหญ่ควรดื่มวันละประมาณ  6 - 8  แก้ว   แต่ในบางสภาวะ  เช่น  มีการสูญเสียเหงื่อมาก ๆ  อาการร้อนจัด  ร่างกายอาจต้องการเพิ่มน้ำมากขึ้น

 

 รูป  การออกกำลังกายทำให้ร่างกายสูญเสียน้ำเป็นจำนวนมาก ร่างกายจึงต้องการน้ำเพิ่มมากขึ้น

                              จากที่กล่าวมาจะเห็นได้ว่า  น้ำมีความสำคัญและจำเป็นต่อมนุษย์มาก  ร่างกายจะขาดน้ำได้ประมาณ 4 - 5 วันเท่านั้น  ถ้าร่างกายอยู่ในสภาพที่ขาดน้ำหรือได้รับน้ำไม่เพียงพอหรือสูญเสียน้ำมากไป  จะมีอาการกระหายน้ำอย่างรุนแรง  ผิวหนังแห้ง  เยื่อบุอวัยวะต่าง ๆ แห้ง  ปริมาณโปรตีนในเลือด โซเดียมหรือแร่ธาตุอื่น ๆ จะเข้มข้นขึ้น  อาจทำให้หมดสติหรือช็อกได้  ด้วยเหตุนี้ในวันหนึ่ง ๆ  เราควรดื่มน้ำให้ได้ปริมาณที่เพียงพอกับที่ร่างกายต้องการ

                               นักเรียนคงจะได้ตระหนักแล้วว่า  สารอาหารทุกชนิดที่ได้กล่าวมารวมทั้งใยอาหารล้วนแต่มีความสำคัญและจำเป็นต่อร่างกายแตกต่างกันไป  แม้ว่าสารอาหารบางอย่างร่างกายจะต้องการในปริมาณเพียงเล็กน้อย  เช่น  วิตามิน  และแร่ธาตุบางชนิด  แต่ถ้าขาดไปก็มีผลทำให้เกิดโรคหรืออาการต่าง ๆ ได้นอกจากนี้สารอาหารแต่ละชนิดในร่างกายมีความสัมพันธ์กัน  ถ้าขาดสารอาหารชนิดใดชนิดหนึ่งไปจะทำให้ระบบการทำงานของอวัยวะภายในร่างกายผิดปกติ  หรืออาจทำให้ใช้ประโยชน์จากสารอาหารชนิดอื่นไม่ได้เต็มที่หรือไม่ได้เลย  เช่น  ไขมัน  ช่วยละลายวิตามิน  วิตามินและแร่ธาตุบางอย่างช่วยในกระบวนการเมแทบอลิซึมของคาร์โบไฮเดรต  เป็นต้น  ดังนั้นเพื่อสุขภาพสมบูรณ์แข็งแรงของร่างกาย  การกินอาหารในแต่ละวันแต่ละมื้อจึงควรให้ได้สารอาหารครบทุกประเภทในปริมาณที่พอเหมาะและควรบดเคี้ยวอาหารให้ละเอียด   เพื่อช่วยให้ระบบการย่อยอาหารไม่ต้องทำงานหนักและสามารถย่อยได้หมด  อย่าลืมว่าอาหารที่กินจะส่งผลต่อสภาพร่างกายของเราโดยตรง